ŞAŞILIK NEDİR?

      Şaşılık ya da gözkayması gözlerin görme akslarının paralelliğini kaybederek farklı yönlere bakmasıdır. Sık görülür, yaklaşık çocukların %4'ünü etkiler ancak erişkinlerde de gelişebilir. Şaşılık varlığında bir göz ile düz ve istenen yere bakılırken diğer göz içe, dışa, yukarı veya aşağı doğru kayabilir. Gözler değişerek kayabileceği gibi devamlı olarak aynı gözde kayabilir. Her iki gözle istenen noktaya bakılırken beynin görme merkezinde bu iki görüntü birleştirilerek tek olarak ve üç boyutlu olarak algılanır. Gözde kayma olduğunda ise beyinde iki farklı görüntü ortaya çıkacağından, beyin kayan gözden gelen görüntüyü baskılayacaktır bu da derinlik hissinde ve kayan gözle sağlanan görüşte azalmaya sebep olacaktır. Erişkinlerde ise kayan gözden gelen görüntünün baskılanması artık yapılamadığından çift görme şikayeti ortaya çıkar.

      Hayatın ilk birkaç ayında görme gelişiminin hızlı bir şekilde devam ettiği dönemde gözlerin arayıcı hareketleri, kısa süreli yani birkaç dakikalık içe veya dışa olan kaymalar normal kabul edilmesine karşın etraftaki objelere odaklanmanın yapılabildiği 6. aydan itibaren olan kaymalar mutlaka uzman bir göz hekimine danışılmalıdır. Ayrıca katarakt, göz tümörleri veya nörolojik hastalıklarda şaşılık ile kendini gösterebileceğinden mutlaka uzman bir göz hekimine danışılmalıdır.  

      Şaşılığın tam olarak nedeni bilinmemektedir. Fonksiyonel, nörolojik veya kaslardaki yapısal bozukluklar ve dengesizlik kaymaya neden olur. Gözü hareket ettiren kaslardaki dengesizlikler, bu kasları kontrol eden beyin merkezlerinin etkilendiği serebral palzi, Down sendromu, hidrosefali gibi hastalıklar ya da gözü etkileyen katarakt, glokom veya travma gibi durumlar gözlerin paralelliğini bozarak kaymaya neden olabilir.

     Kaymanın ilk belirtisi gözlerin aynı noktaya odaklanmamasıdır ancak güneşte bir gözünü kapama, kafasını eğerek veya döndürerek bakma gibi bulgularda kaymanın sonucu olabilir. Erişkin dönemde ortaya çıkan kaymalarda ise en önemli şikayet çift görmedir. Bebeklik dönemi veya okul öncesi dönemde her çocuk muhtemel göz problemleri (şaşılık, göz tembelliği, kırma kusurları veya katarakt, göz içi tümörler gibi) için muayene olmalıdır.

ŞAŞILIKTA ERKEN TANI ÇOK ÖNEMLİ

      Çocukluk döneminde yapılacak rutin muayeneler, gizli kaymaların, kırma kusurlarının, ailelerin fark edemediği küçük açılı kaymaların tanısı ve erken tedavisi açısından çok önemlidir. Dolayısıyla hiçbir problem olmasa dahi, çocukların 2 aylıktan başlayarak 6 ay, 3-5-7-12 yaşlarda muayeneleri önemlidir. Çocuklarda ve bebeklerde şaşılık kırma kusurları nedeniyle 6 aydan sonra bebeklik kaymaları devam ediyorsa önemlidir takip gerekir Tedavi edilmeyen kaymalar estetik açıdan rahatsız edici olduğu kadar, fonksiyonel olarak da görme azlığına neden olur. Kayan gözde tembellik gelişeceği için hem görme azdır, hem de derinlik hissi (üç boyutlu görme) azalır.. Şaşılık ambliyopisi 12–13 yaşa kadar tedavi edilmelidir. Çünkü bu yaşlardan sonra ne yazık ki tedavilerde cevap alınamamaktadır.  Unutulmamalıdır ki şaşılık tedavisine ne kadar erken başlanırsa başarı şansı o kadar yüksektir.

 TANI VE TETKİK YÖNTEMLERİ NELERDİR?

       Normal muayene yöntemleri ile şaşılık tanısı konulabilir. Kaymalar, poliklinik koşullarında kolayca tanınabilir. Burada, kaymaya bağlı tembelliğin olup olmadığı, kaymanın gözlüklerle düzeltilip düzeltilemediği önemlidir. Görmenin değerlendirilmesi;
 ─Kaymanın yönü, ne zaman başladığı,
 ─Kayma derecesinin prizmalarla ve synoptofor cihazı ile tespiti,
 ─Hess perdesi tetkiki; göz kası felcine bağlı şaşılıklarda önemlidir,
─Hirshberg tetkiki; fiksasyon yapmayan hastalarda kayma derecesinin korneal ışık reflesi ile değerlendirilmesidir.
─Stereopsis tetkiki; derinlik hissi (üç boyutlu görme) tayini;

ŞAŞILIK TEDAVİSİ NASIL YAPILIR

1-) Optik Tedavi
refraksiyon kusurunun düzeltilmesi esasına dayanır.
*Sferik ve silindirik camlar
* Prizmanın kullanılması
2-) Ortoptik Egzersizler; son yıllarda daha çok tanı amaçlı kullanılmaktadır. Amaç, hastanın iki gözle tek görebilmesini sağlayarak üç boyutlu görmenin arttırılmasıdır.
3-) Medikal Tedavi; midriyatik ve miyotik ilaçlar kullanılarak yapılan tedavidir.
4-) Cerrahi Tedavi;  şaşılık ameliyatında amaç, kaymanın düzeltilmesi, binoküler tek görmenin sağlanması ve estetik açıdan iyi bir görünüm elde edilmesidir.

ŞAŞILIK TEDAVİSİNİN BAŞARISI

   Şaşılık tedavisinde öncelikle kırma kusuru gözlükle düzeltilmelidir. Bunun yanında tembellik varsa mutlaka çeşitli yöntemlerle bunu tedavi etmek gereklidir. Kimi zaman sadece bunlar şaşılığı düzeltmeye yetebilir. Görme tembelliği tedavi edildikten sonra gözlükle düzeltilemeyen kayma cerrahi olarak düzeltilir. Kimi zaman  tembellik tedavisine karşı bir direnç vardır, bu vakalarda cerrahi tedavi uygulandıktan sonra da kapama tedavisi yapılabilir. Başarı tedavinin erken ve etkin olmasına bağlıdır.

PARALİTİK ŞAŞILIK NEDİR?

    Paralitik şaşılıklar göz kası felcine bağlı olarak ortaya çıkar çift görme olur.DM, HT gibi hastalıklarda olabilir ayrıca beyin içinde kanama veya kitle gibi patoloji varlığında da paralitik şaşılık olabilir.

YALANCI ŞAŞILIK NEDİR?   

    Göz kapakları, burun kökü ve yüz yapısına bağlı olarak bazı durumlarda gerçekte gözler paralel baktığı halde şaşılık varmış gibi görünebilir. Çocuklarda oldukça sık rastlanır ve aile tarafından kayma olarak zannedilebilir. Yalancı şaşılık olarak adlandırılan bu durum genellikle zamanla azalır. Ve tedavi gerektirmez.